پیرامون نهضت آزادیبخش قرمز و سفید در لبنان حسین نوش آذر
لبنان از سه هفته ء پيش مطابق الگوي اكراين نهضت آزاديخواهي و استقلال طلبانه اي پا گرفته كه به گمان منتقدان سياسي از هر نظر در خاورميانه منحصر به فرد و تا حدي به دور از انتظار است. سه هفته است كه هزاران نفر از جوانان آزاديخواه لبناني با شعار آزادي، استقلال و خودمختاري به خيابان ها ريخته اند. محل تجمع آتان ميداني است در مركز شهر بيروت به نام ميدان شهدا. در اين ميدان جوانان آزاديخواه صرف نظر از اختلافات و تعلقات قومي و مذهبي خود خواستار بيرون راندن ارتش سوريه از کشورشان و برگزاری انتخابات آزاد هستند. رنگ نهضت استقلال طلبانه و صلح جويانهء آنان قرمز و سفيد است.
نويسندهء لبناني خانم ايمان هومائيدان يونس كه در غرب هم شهرتي به هم زده است در اين تظاهرات فعالانه شركت دارد.
او در گفت و گو با يكي از شبكه هاي تلويزيون آلمان به شباهت اين نهضت با نهضت آزادي بخش اکراين اشاره كرد و گفت: تجربهء اكراين ما را دلگرم مي كند. با اين حال گمانم نمي شود به سادگي لبنان را با اكراين مقايسه كرد. لبنان يك جامعهء از هم گسيخته و ناهمگون است و از نظر همزيستي اقوام و مذاهب مختلف از برخي لحاظ در جهان حتي شايد منحصر به فرد باشد. به رغم اين تفاوت ها ما از نهضت اكراين بسيار آموختيم.
در دههء شصت ميلادي بيروت شهري بود زنده و پرتپش تا آن حد كه به عروس شهرهاي دنياي عرب اشتهار داشت. در لبنان يك نظام دموكراتيك حكومت مي كرد و مردم از يك رفاه نسبي بهره مند بودند. در سال ۱۹۷۴ - پنج سال قبل از وقوع انقلاب در ايران - در لبنان جنگ داخلي درگرفت كه شانزده سال پاييد و اين سرزمين را از بنياد ويران كرد. مسيحيان و مسلمانان، سوسياليست ها و فالانژيست ها و نيروهاي طرفدار اسرائيل و فلسطين با هم درگير شدند. آنگاه ارتش سوريه به بهانهء پايان بخشيدن به جنگ اين كشور را اشغال كرد و پس از پايان جنگ هم در آنجا ماندگار شد و از نظر نظامي و اقتصادي و سياسي سلطهء خود را بر اين كشور اعمال كرد.
قتل سياسي رفيق حريري نخست وزير لبنان كه در پي خروج نيروهاي سوريه از كشورش بود باعث اتحاد ملي شد و از آن تاريخ تاكنون جوانان مسلمان و مسيحي اختلافات قومي و مذهبي خود را كنار گذاشته اند و براي يك لبنان مستقل و آزاد به خيابان ها آمده اند. نيروهاي اپوزيسيون همراه با روشنفكران، همپاي جوانان و همصدا با آنان خواستار خروج ارتش سوريه از كشورشان و برگزاري انتخابات آزاد هستند.
آكل عويت سردبير صفحّهء فرهنگي روزنامهء معتبر ان نهر هم يكي از اين مبارزان است. او اعتقاد دارد كه ممكن است حكومت دست نشاندهء لبنان به خشونت روي آورد. اما باور دارد كه جوانان لبناني اين موج را از سر خواهند گذراند و به خواسته هاي آزاديخواهانهء خود دست خواهند يافت. پس از قتل حریری توجه آمریکا و اروپا از نو به لبنان جلب شده است. رهبری اپوزیسیون امید دارد بتواند از توجه جهانیان بهرهء سیاسی ببرد و کار نهضت را به انجام برساند. اولین کامیابی اپوزیسیون در این راه استعفای نخست وزیر لبنان بود که هفتهء پیش در پی تظاهرات مردم از قدرت کناره گرفت. دو روز پس از این ماجرا حکومت سوریه اعلام کرد که تصمیم دارد در آیندهء نه چندان دور سربازانش را از لبنان خارج کند. با این حال اپوزیسیون در صداقت سوری ها تردید دارد و مصر است که پیش از برگزاری انتخابات در اردیبهشت ماه سال آینده سوریه به وعدهء خود عمل کند. ناظران سیاسی اما با توجه به پیشینهء جنگ داخلی در این کشور احتمال می دهند که پس از عقب نشینی ارتش سوریه میان جناح های مختلف اپوزیسیون نزاع بر سر قدرت درگیرد. امان هومائيدان ، بانوی نویسندهء لبنانی در همان مصاحبهء تلویزیونی در این باره می گوید: ما یک لحظهء تاریخی را از سرمی گذرانیم. وحشتم از این است که به دلیل بی تجربگی نتوانیم از این فرصت تاریخی چنان که شایسته و بایسته است بهره جوییم.
با این همه از نظر فرهنگی نهضت اخیر لبنان از چند جهت اهمیت دارد:
برای اولین بار، پس از سی سال جوانان لبنانی احتلافات مذهبی و قومی را کنار گذاشته اند و پیرامون یک هدف مشترک و ملی گرد آمده اند. این امر منجر به نزدیکی آنان به یکدیگر و شکل گیری تفاهم می شود و از این حقیقت نشان دارد که در دوران گلوبالیزم نسخه های تفرقه افکن استعماری به تدریج اعتبار خود را از دست می دهد.
خانم هومائيدان در این باره می گوید: جوانان لبنان برای اولین بار می آموزند که خواسته هاشان را به زبان بیاورند.
نهضت لبنان و تاثیری پدیری آن از نهضت اکراین از این حقیقت نشان دارد که تحولات دموکراتیک تنها می تواند مبتنی باشد بر الگوهای غربی و کامیابی و یا ناکامی این نهضت ها منوط است به توجه جهانیان و پشتیبانی غرب از این خیزش ها. از این نظر فکر استقلال ملی و مذهبی و اقتصادی که یکی از شعارهای انقلاب بهمن بود، به تدریج در گسترهء این تحولات رنگ می بازد
همچنین فراموش نکنیم که کانون نهضت های آزادیبخش اخیر شهر است و ناگزیر این نهضت ها برخلاف انقلاب بهمن در ایران از خاستگاه شهرنشینی برخوردار است. و سرانجام تحول خواهی جوانان هرگاه همسو شود با تلاش سیاسی یک اپوزیسیون باتجربه و پشتیبانی غرب، آنگاه ممکن است این نهضت ها به ثمر رسد.
|